Historia i kultura

Nazwa Czarnogóra pojawiła się po raz pierwszy w 1296 roku w dokumencie serbskiego króla Stefana Uroša II Milutina z dynastii Nemanjićów. Legenda głosi, że nazwa Czarnogóra, czyli Crna Gora, pochodzi od lasów porastających góry, które były tak gęste i ciemne, że z oddali wyglądały jak czarna góra, gdy hiszpańskie łodzie zbliżały się, by podbić nowy region.

Znacznie wcześniej, w XI wieku p.n.e., Czarnogóra była znana jako Iliria, a w okresie panowania rzymskiego na terenie dzisiejszej Czarnogóry pojawiło się plemię Dokleatów, którego stolica znajdowała się niedaleko dzisiejszej Podgoricy i nosiła nazwę Doklea. Od tej nazwy w średniowieczu powstał termin Duklja. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 roku niemal cały obszar dzisiejszej Czarnogóry należał do Cesarstwa Wschodniorzymskiego. W następnych stuleciach cały Półwysep Bałkański był narażony na barbarzyńskie najazdy, które zniszczyły historię państwa rzymskiego; wiele miast zostało zrujnowanych, w tym Doklea.

Duklja, zdjęcie: Dani Nauke

Słowianie przybyli w VI wieku. Duklja, która rozwijała się we wczesnym średniowieczu, wraz z okolicznymi serbskimi księstwami nadmorskimi stała się częścią pierwszego państwa serbskiego, założonego przez księcia Vlastimira w połowie IX wieku. W tamtym czasie Duklja była jednym z najpotężniejszych księstw na Bałkanach. Rządził nią Jovan Vladimir, który podczas długotrwałej wojny między Cesarstwem Bizantyjskim a Pierwszym Carstwem Bułgarskim walczył o zapewnienie jej niepodległości. W 1042 roku doszło do powstania pod wodzą Stefana Vojislava, które doprowadziło do uzyskania niepodległości przez Duklję i powstania dynastii Vojislavljevićów. Duklja osiągnęła szczyt potęgi za panowania Mihaila Vojislavljevića, syna Vojislava, uznanego za Rex Doklea – króla Duklji. Potęga Duklji zaczęła słabnąć na początku XII wieku, po śmierci króla Bodina, syna Mihaila. Gdy szlachta walczyła o tron, królestwo osłabło, a w 1186 roku Stefan Nemanja zajął je i włączył do Królestwa Serbii jako prowincję o nazwie Zeta. W 1331 roku późniejszy król Dušan Nemanjić został władcą Królestwa Serbii, przekształcił je w imperium i trzykrotnie powiększył jego terytorium. Rodzina szlachecka Balšićów otrzymała prawo do rządzenia Zetą. Jednak po śmierci króla Dušana i rozpadzie Cesarstwa Serbskiego Balšići popadli w spór z inną rodziną, Crnojevićami, którzy rościli sobie prawa do Zety. Ostatecznie Zeta, określana już wtedy jako Czarnogóra, znalazła się pod okupacją Imperium Osmańskiego w 1499 roku.
 

Pod panowaniem Imperium Osmańskiego Czarnogóra zawsze miała szczególny status i cieszyła się znaczną autonomią. Mimo to Czarnogórcy, niezadowoleni z panowania osmańskiego, wielokrotnie wzniecali bunty przeciwko Turkom. Minęły stulecia, zanim Czarnogóra uzyskała niepodległość na kongresie berlińskim w 1878 roku, kiedy w końcu została uznana za niepodległe państwo de facto i de iure. Dynastia Petrovićów-Njegošów, która dała Czarnogórze sześciu z siedmiu władców, przez cały okres panowania osmańskiego walczyła o to, by uczynić ją wolnym i niepodległym państwem, a zarazem zjednoczyć ją duchowo i politycznie. W 1905 roku Czarnogóra otrzymała swoją pierwszą konstytucję, a w 1910 roku, z okazji 50-lecia swoich rządów, Nikola Petrović ogłosił się królem i podniósł Czarnogórę do rangi królestwa.

Obraz „Ranny Czarnogórzec” Paji Jovanovicia, zdjęcie: Wikipedia.eng

Czarnogóra uczestniczyła w obu wojnach światowych po stronie aliantów. Wkrótce po zakończeniu I wojny światowej, w 1919 roku, została bezprawnie przyłączona do Serbii podczas osławionego Zgromadzenia w Podgoricy, a następnie weszła w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

Później królestwo to przemianowano na Królestwo Jugosławii. Czarnogóra była jedną z sześciu republik składowych komunistycznej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ), a jej stolicą została Podgorica. W 1992 roku Jugosławia rozpadła się, ale Czarnogóra pozostała w unii z Serbią, która przejęła jej miejsce jako Federalna Republika Jugosławii. Ostatecznie w 2006 roku, w drodze referendum, Czarnogóra odzyskała niepodległość i stała się suwerennym państwem, którym jest do dziś. W 2017 roku została członkiem NATO, a w 2012 roku rozpoczęła negocjacje z Unią Europejską. Oczekuje się, że Czarnogóra przystąpi do UE do 2025 roku. 

Flaga Jugosławii

Obecna flaga Czarnogóry

Czarnogóra może poszczycić się bogatymi zbiorami dzieł sztuki i eksponatów etnograficznych oraz rozległymi archiwami dokumentów historycznych. Można tu odwiedzić niezwykłe muzea i wystawy. Miejsce to słynie również z architektury, w tym starożytnych klasztorów i średniowiecznych fresków, które przetrwały od X wieku. Wielowiekowe panowanie osmańskie i weneckie wywarło ogromny wpływ na kulturę Czarnogóry, a jego ślady można dostrzec do dziś. Na południu widoczne są przede wszystkim weneckie systemy fortyfikacji w starych miastach czarnogórskiego wybrzeża, typowy wenecki styl budownictwa mieszkalnego oraz wspaniałe przykłady architektury sakralnej. Natomiast na północy i w środkowej części Czarnogóry (Podgorica, Bijelo Polje, Pljevlja, Berane) dominuje architektura osmańska: klasyczne budowle osmańskie, liczne mosty, meczety i place. Wszystko to przyczyniło się do powstania bogatego życia kulturalnego, jakim Czarnogóra cieszy się dziś, obejmującego liczne wydarzenia i festiwale. 

Tradycyjne stroje Czarnogóry, zdjęcie: sanjamitrovic.me

Do tradycyjnych rzemiosł w Czarnogórze należą rzeźbienie w drewnie, tkanie tekstyliów i malowanie ikon. W Czarnogórze odkryto również najstarszy instrument muzyczny w Europie: gwizdek wykonany z kości, pochodzący z epoki kamienia łupanego (paleolitu). Mimo to tradycyjna muzyka czarnogórska, wciąż wykonywana do dziś, słynie przede wszystkim z gusli — tradycyjnego i autentycznego czarnogórskiego instrumentu, który nieco przypomina skrzypce. Wielu najlepszych wytwórców nadaje im kształt kozła, jelenia lub konia. Znaczna część muzyki ludowej jest ściśle związana z tradycyjną literaturą i folklorem. 

Czarnogórcy mają bogatą tradycję opowiadania historii i literatury. Pierwsza drukarnia na Bałkanach powstała właśnie tutaj, w Cetynii, w 1493 roku, dając początek bogatej tradycji literackiej. Wydrukowano tu pierwszą książkę cyrylicą, „Oktoih Prvoglasnik”. 

Petar II Petrović Njegoš jest jednym z najbardziej wpływowych poetów XIX wieku. Pozostawił Czarnogórcom bogate dziedzictwo, z którego mogą być dumni, a jego najsłynniejszym dziełem jest „Gorski Vijenac”.​

Petar II Petrović Njegoš, biskup Czarnogóry