Geschiedenis en Cultuur

De naam Montenegro verscheen voor het eerst in 1296 in de oorkonde van de Servische koning Stefan Uroš II Milutin, uit de dynastie Nemanjić. Volgens de legende komt de naam Montenegro, of Crna Gora, van de bergbossen die zo dicht en donker waren dat ze er van een afstand uitzagen als een zwarte berg toen Spaanse schepen naderden om een nieuwe regio te veroveren.

Lang daarvoor stond Montenegro in de 11e eeuw v.Chr. bekend als Illyrië. Tijdens de Romeinse overheersing verscheen op het grondgebied van het huidige Montenegro de stam van de Dokleaten, met als hoofdstad Doklea, niet ver van het huidige Podgorica. Daarvan is in de middeleeuwen de naam Duklja afgeleid. Na de deling van het Romeinse Rijk in 395 maakte bijna het hele gebied van het huidige Montenegro deel uit van het Oost-Romeinse Rijk. In de daaropvolgende eeuwen werd het hele Balkanschiereiland blootgesteld aan barbaarse aanvallen die de geschiedenis van de Romeinse staat verwoestten. Een groot aantal steden werd vernietigd, waaronder Doklea.

Duklja, foto door Dani Nauke

De Slaven arriveerden in de 6e eeuw. Duklja ontwikkelde zich in de vroege middeleeuwen en werd samen met de omliggende Servische kustvorstendommen deel van de eerste Servische staat, die halverwege de 9e eeuw door prins Vlastimir werd gesticht. In die tijd was Duklja een van de machtigste vorstendommen op de Balkan en werd het geregeerd door Jovan Vladimir. Tijdens de langdurige oorlog tussen het Byzantijnse Rijk en het Eerste Bulgaarse Rijk streed hij om de onafhankelijkheid veilig te stellen. In 1042 vond een opstand plaats onder leiding van Stefan Vojislav, die leidde tot de onafhankelijkheid van Duklja en de stichting van de dynastie Vojislavljević. Duklja bereikte zijn hoogtepunt onder Mihailo Vojislavljević, de zoon van Vojislav, die werd erkend als Rex Doklea – koning van Duklja. De macht van Duklja begon aan het begin van de 12e eeuw af te nemen, na de dood van koning Bodin, de zoon van Mihailo. Terwijl de adel om de troon streed, verzwakte het koninkrijk en in 1186 werd het ingenomen door Stefan Nemanja en als provincie Zeta opgenomen in het Servische koninkrijk. In 1331 werd de latere koning Dušan Nemanjić heerser van het Servische koninkrijk. Hij maakte er een keizerrijk van en verdrievoudigde het grondgebied. De adellijke familie Balšić kreeg het recht om over Zeta te regeren. Maar na de dood van koning Dušan en het uiteenvallen van het Servische keizerrijk raakte de familie Balšić verwikkeld in een conflict met een andere familie, de Crnojevićs, die aanspraak maakten op Zeta. Uiteindelijk kwam Zeta, dat inmiddels Montenegro werd genoemd, in 1499 onder de bezetting van het Ottomaanse Rijk.
 

Onder het Ottomaanse Rijk had Montenegro altijd een bijzondere status en behield het een grote mate van autonomie. Toch waren de Montenegrijnen ontevreden over de Ottomaanse overheersing en kwamen ze herhaaldelijk in opstand tegen de Turken. Het zou nog eeuwen duren voordat Montenegro in 1878, tijdens het Congres van Berlijn, onafhankelijk werd en uiteindelijk als onafhankelijke staat werd erkend, de facto en de jure. De familie Petrović Njegoš, die Montenegro tijdens de Ottomaanse periode 6 van zijn 7 heersers schonk, streed al die jaren om Montenegro tot een vrije en onafhankelijke staat te maken en slaagde erin het land geestelijk en politiek te verenigen. In 1905 kreeg Montenegro zijn eerste grondwet en in 1910, ter gelegenheid van 50 jaar heerschappij over Montenegro, riep Nikola Petrovic zichzelf uit tot koning en verhief hij Montenegro tot koninkrijk.

Schilderij 'Gewonde Montenegrijn' van Paja Jovanovic, foto door Wikipedia.eng

Montenegro nam aan beide wereldoorlogen deel aan de zijde van de geallieerden. Kort na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd Montenegro in 1919 tijdens de beruchte Podgorica-vergadering ongrondwettelijk bij Servië ingelijfd en trad het toe tot het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen.

Dit koninkrijk werd later omgedoopt tot het Koninkrijk Joegoslavië. Montenegro was er een van de zes deelrepublieken van de communistische Socialistische Federale Republiek Joegoslavië (SFRJ) en Podgorica werd de hoofdstad. In 1992 viel Joegoslavië uiteen, maar Montenegro bleef samen met Servië in de unie, die als Federale Republiek Joegoslavië de opvolger van Joegoslavië werd. Uiteindelijk herwon Montenegro in 2006 na een referendum zijn onafhankelijkheid en werd het de soevereine staat die het vandaag de dag is. Het land werd in 2017 lid van de NAVO en begon in 2012 met de onderhandelingen met de Europese Unie. De verwachting is dat Montenegro in 2025 tot de EU zal toetreden. 

Joegoslavische vlag

De Montenegrijnse vlag van vandaag

Wat de cultuur betreft, is Montenegro rijk aan kunst- en etnografische collecties en beschikt het over omvangrijke archieven met historische documenten. Er zijn hier enkele fascinerende musea en tentoonstellingen te bezoeken. Bovendien staat deze plek bekend om haar architectuur, waaronder oude kloosters en middeleeuwse muurschilderingen die sinds de 10e eeuw bewaard zijn gebleven. Eeuwen van Ottomaanse en Venetiaanse overheersing hebben een grote stempel gedrukt op de cultuur van Montenegro; de sporen ervan zijn vandaag de dag nog steeds zichtbaar. In het zuiden zijn vooral het Venetiaanse verdedigingssysteem van de oude stadjes aan de Montenegrijnse kust en de kenmerkende Venetiaanse bouwstijl van huizen te zien, evenals prachtige voorbeelden van sacrale architectuur. In het noorden en midden van Montenegro (Podgorica, Bijelo Polje, Pljevlja, Berane) overheerst juist de Ottomaanse architectuur, met klassieke Ottomaanse gebouwen, vele bruggen, moskeeën en pleinen. Dit alles heeft bijgedragen aan het rijke culturele leven dat Montenegro tegenwoordig kent, met talrijke evenementen en festivals. 

Traditionele kleding van Montenegro, foto sanjamitrovic.me

Traditionele ambachten in Montenegro zijn onder meer houtsnijwerk, weven en het schilderen van iconen. Montenegro is ook de vindplaats van het oudste muziekinstrument dat in Europa is ontdekt: een fluitje van bot dat dateert uit de oude steentijd (het paleolithicum). Desondanks is de traditionele Montenegrijnse muziek die vandaag de dag nog wordt gespeeld vooral bekend om de gusle, een traditioneel en authentiek Montenegrijns instrument dat een beetje op een viool lijkt. Veel van de beste makers maken hun instrumenten in de vorm van een bok, een hert of een paard. Veel volksmuziek is nauw verweven met traditionele literatuur en folklore. 

Montenegrijnen hebben een rijke traditie van verhalen vertellen en literatuur. De eerste drukkerij op de Balkan werd in 1493 in Cetinje gevestigd, wat de basis legde voor een rijke literaire traditie. Het eerste Cyrillische boek, “Oktoih Prvoglasnik”, werd hier gedrukt. 

Petar II Petrović Njegoš is een van de invloedrijkste dichters van de 19e eeuw. Hij liet een rijke erfenis na waar Montenegrijnen trots op kunnen zijn; zijn bekendste werk is “Gorski Vijenac”.​

Petar II Petrovic Njegos, de bisschop van Montenegro