Nationale Costume van Montenegro

De wortels van het Montenegrijnse cultureel erfgoed hebben een eeuwenoude geschiedenis, en het nationale kostuum is altijd een belangrijk segment geweest in het leven van alle Montenegrijnen. Nationale kostuum neemt een veel uitgebreidere en uitgesproken rol in Montenegro in dan in enig ander Balkanstaat en daarbuiten. Een van de redenen voor zo'n belang en respect komt voort uit zijn historische rol tijdens de eeuwenlange strijd om overleving, waarbij het kostuum een belangrijke rol speelde in het bieden van onafhankelijkheid van zijn mensen, zoals veel historische bronnen beweren.

Montenegrijns nationale kostuum is luxueus met een combinatie van heldere kleuren met gouden borduurwerk en wordt beschouwd als een van de mooiste kostuums in Europa. Verschillende culturele en etnische verschillen zijn door de geschiedenis heen weerspiegeld in de productie en uitstraling van het nationale kostuum. In de cultuur van Montenegro waren er drie typen folk kostuums: voor mannen, voor vrouwen, en het feestkostuum voor speciale gelegenheden. Daarnaast zijn er verschillende typen mannen- en vrouwenkostuums, en de massatieve verschil in kleding is tussen de kust en de centrale delen van Montenegro. Het kost gemiddeld 3 maanden om een nationaal kostuum te maken.  


Foto credit: sanjamitrovic.me

Eens, een luxueus Montenegrijns kostuum was een statussymbool, zoals het zou gebeuren dat het kostuum en wapens waardevoller waren dan het gehele bezit van sommige families. Om de rijke traditie te behouden, heeft de Directie voor de Bescherming van Cultureel Erfgoed de vaardigheid van het maken van Montenegrijnse kostuums en gouden borduurwerk een beschermd immaterieel goed verklaard.

Er zijn twee typen folk kostuums die tot de 20e eeuw veel gebruikt werden:

• de oudere gemaakt van binnenlandse stof, meestal een wollen stof van gerold schapenhaar,
• en het nieuwere type van zachte en stevig gerolde materialen.

HEREN KOSTUUM

• Hoed de beroemde ronde hoed is gemaakt van stof en is uitgevoerd in rood met een zwarte rand en gouden borduurwerk bovenop, met historische of nationale symbolen.
• Witte shirt met een kraag als een onmiskenbaar onderdeel van het folk kostuum.
• De zogenaamde džamadan is gemaakt van huisgemaakte stof en katoen en wordt over het witte shirt gedragen. Het wordt over de borst gedragen, en het loopt tot de keel. De randen van džamadan zijn versierd met knopen of gouden borduurwerk. Džamadan werd soms vervangen door ječerma, dat noch franjes, noch overlappen had, en de split aan de voorkant was plat.
• Naast het shirt is er een ander bovenstuk, genaamd gunj, dat korte franjes heeft die over de borst verdeeld zijn. Montenegrijnen droegen deze korte jas waarvan de uiteinden elkaar kruisen en met koperen knopen worden dichtgeknoopd. In de loop der tijd is gunj vervangen door dolama dat mouwen heeft onder de oksels, wat zeer nuttig was tijdens de koude winters.
• Jelek is een bovenkleed, dat een sans mouwen vest is, gemaakt van grove stof en versierd met gouden borduurwerk of touw. Het is knooploos, open aan de voorkant, en wordt over de gun gedragen. Jelek werd ooit vervangen door toke of gespen, die dezelfde vorm hebben als het vest maar met metalen, meestal zilveren platen aan de voorkant. Ze worden vastgemaakt in tegenstelling tot vesten en zijn erg strak op het lichaam.
• Broeken van het traditionele Montenegrijnse kostuum waren oorspronkelijk wit, tegenwoordig gemaakt in verschillende kleuren, en gemaakt van waterdichte stof čoja en ruwe stof. Ze zijn breed bij de taille en smal onder de knieën. Ze zijn verbonden met de sokken of leggings met een touw, zodat ze niet van elkaar gescheiden zijn. 
• Sokken moeten goed worden aangetrokken zodat een persoon zich gemakkelijker en veiliger kan bewegen, wat vooral belangrijk was voor Montenegrijnen die zich door ruige gebieden verplaatsten. Ze zijn gemaakt van wol en zijn waarschijnlijk de bekendste delen van de Montenegrijnse folk kostuums, samen met sandalen of opanci, de authentieke duurzame, rustieke leren schoenen met verschillende uiteinden op de tenen. Ze zijn een bekend nationaal symbool van veel mensen op de Balkan.

Montenegrijnen droegen ook een wollen of katoenen riem, 3-4 meter lang en 15 centimeter breed, die de broeken perfect aandraaide. Aan de riem werd een silav bevestigd, iets als een zachte leren hoes gemaakt van verschillende lagen waarin Montenegrijnen één of meestal twee pistolen of revolvers, en een groot mes zouden opslaan.

Montenegrijnse Huwelijk in de Nationale Kostuums | Privé archief

 

VROUWEN KOSTUUM

• Ječerma is een soort kort vest dat gemaakt was van grove stof of fluweel. Het had knopen en ging tot de taille van de vrouw.
• Kamizola daarentegen is een vest dat over een shirt wordt gedragen, gemaakt van zijde en damast en meestal gedragen door vrouwen van de hogere klasse.
• Zubun is gemaakt van grove stof en fluweel, in verschillende lengtes. Het is mouwloos en bevat knopen.
• Dolama is een bovenjurk gemaakt van grove stof met gouden knopen of gouden touwen. Het werd meestal gedragen tijdens feestelijke gelegenheden.
• Bran is een lange damesjurk gedragen over een shirt, gemaakt van het bovenste gedeelte dat strak en dicht bij het lichaam is, terwijl het onderste deel van de rok, helemaal tot de voeten gaat en gemaakt is van 5 plooien.
• Rokken voor dagelijks gebruik waren gemaakt van hennep en linnen, terwijl formele rokken gouden borduurwerk hadden en gemaakt waren van damast en zijde. Meestal toonde de rok de sociale status van de vrouw. De rokken werden dichtgeknoopd met knopen en ambrettes, die een nuttige en decoratieve functie hadden.
• Raša is gemaakt van verschillende soorten wol en werd meestal over een wit shirt gedragen. Het dragen van raša beduidde meestal dat de vrouw uit een rijkere klasse stamde. Het is gemaakt van zijde en andere materialen.
• Een van de belangrijkere elementen van het Montenegrijnse nationale kostuum voor vrouwen was pregača of schort. Het was meestal bedoeld voor dagelijks gebruik. Er was ook een zijden schort met gouden borduurwerk, voor feestelijke gelegenheden.
• Shirts werden gemaakt van duurzamere materialen en zijn meestal versierd met kant. Ze waren meestal gemaakt van linnen, damast zijde, katoen, enz.
• Leggings en opanci, boeren schoenen, waren zeer populair onder Montenegrijnse vrouwen. Naast opanci droegen vrouwen ook nanule, een soort houten slippers.

Naast Montenegrijnse kostuums voor mannen en vrouwen, zijn er verschillende typen folk kostuums kenmerkend voor een bepaalde regio of plaats. De meest kenmerkende zijn de kostuums uit de steden Risan, Kotor, Orahovac, Lustica, Grbalj.

Boka Baai Kostuums | Foto bron: Folklore Ensemble "Nikola Djurkovic" Kotor

Dr. Anastazija Miranović, kunsthistoricus en modeontwerpster, herkenbaar aan modeshows geïnspireerd door onze geschiedenis en culturele erfgoed, is een van de personen wiens werk het rijke Montenegrijnse cultureel erfgoed vertegenwoordigt. Tijdens de prestigieuze Internationale Modebeurs in Kotor dit jaar, presenteerde ze een collectie ter gelegenheid van de 110e verjaardag van de hernieuwde Montenegrijnse koninkrijk. Het dominante element van deze collectie was handgemaakte Montenegrijnse gouden borduurwerk. Ze zei dat om deze uitzonderlijke vaardigheid te behouden en door te geven aan generaties, ze de traditie van handgemaakt gouden borduurwerk in hedendaags modeontwerp wilde contextualiseren, met op elkaar overlopende en doordringende ware culturele en artistieke waarden van het gebied.


Van de "Zlatovez Vijekova" Modeshow, Kotor 2020 | Anastazija Miranovic